voyages labs🦉 Felsefe Kulübü English
Frankfurt Okulu

Frankfurt Okulu

1923– · akım · 35 soru (kolay 8 · orta 17 · zor 10)

Frankfurt Okulu, 1923’te kurulan Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü çevresinde gelişen eleştirel teori geleneğidir. Marx, Weber ve Freud’u birleştirerek modern toplumdaki tahakkümü, kültür endüstrisini ve araçsal aklı inceler; Horkheimer ve Adorno’dan Habermas’a, oradan Honneth’e uzanır.

Bu konuda 10 soru çöz →Tüm konularla test

Ana fikirler

Düşünürler

Max Horkheimer
Max Horkheimer1895–1973

Enstitü’nün müdürü; eleştirel teorinin programını yazdı.

Ana eser: Geleneksel ve Eleştirel Teori (1937)

Theodor W. Adorno
Theodor W. Adorno1903–1969

Kültür endüstrisini ve özdeşlik düşüncesini eleştirdi.

Ana eser: Negatif Diyalektik (1966)

Herbert Marcuse
Herbert Marcuse1898–1979

İleri sanayi toplumunun muhalefeti nasıl yuttuğunu inceledi; 1968 öğrenci hareketlerini etkiledi.

Ana eser: Tek Boyutlu İnsan (1964)

Walter Benjamin
Walter Benjamin1892–1940

Aura kavramı ve tarih felsefesi tezleriyle tanınır.

Ana eser: Teknik Olarak Yeniden Üretilebilirlik Çağında Sanat Yapıtı (1935)

Erich Fromm
Erich Fromm1900–1980

Psikanalizi toplum kuramıyla birleştirdi; otoriter karakteri inceledi.

Ana eser: Özgürlükten Kaçış (1941)

Jürgen Habermas
Jürgen Habermas1929–2026

İkinci kuşağın önderi; kamusal alan, iletişimsel akıl ve söylem etiği.

Ana eser: İletişimsel Eylem Kuramı (1981)

Axel Honneth
Axel Honneth1949–

Üçüncü kuşak; eleştirel teoriyi tanınma kavramı üzerine kurdu.

Ana eser: Tanınma Mücadelesi (1992)

Kavramlar

eleştirel teori
Toplumu verili kabul etmeyip kendi kökenini de sorgulayan, özgürleşmeyi amaçlayan disiplinlerarası kuram.
geleneksel teori
Horkheimer’da: mevcut düzeni olduğu gibi kabul eden, değerden bağımsız olduğunu sanan kuram.
kültür endüstrisi
Kültürün fabrika ürünü gibi standart üretilip uyumu besleyen bir metaya dönüşmesi.
araçsal akıl
Amaçları sorgulamadan yalnızca en etkili aracı hesaplayan akıl.
içkin eleştiri
Bir toplumu dışarıdan bir ölçüyle değil, kendi ilan ettiği ideallerle karşılaştırarak eleştirmek.
iletişimsel eylem
Habermas’ta: başarıya değil karşılıklı anlaşmaya yönelen eylem.
yaşam dünyası
Gündelik iletişimin, ortak anlamların ve kimliklerin yeniden üretildiği alan.
yaşam dünyasının sömürgeleştirilmesi
Para ve gücün (pazar ve devletin) iletişimle yürümesi gereken alanlara sızması.
kamusal alan
Özel kişilerin ortak meseleleri akıl yürüterek tartıştığı alan.
baskıcı desüblimasyon
Marcuse’de: arzunun denetimli serbestleşmesiyle bireyin sisteme daha çok bağlanması.

Sorular ve açıklamalı cevaplar

Bu konuda 35 soru var; burada 10 örnek ve açıklamaları duruyor. Tamamı için teste başlayın.

Kolay

  1. Toplumsal Araştırmalar Enstitüsü Frankfurt’ta hangi yıl kuruldu?
    1. 1931
    2. 1923
    3. 1947
    4. 1968
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: B) 1923

    Enstitü 1923’te kuruldu. Horkheimer müdür olarak açılış konuşmasını 1931’de yaptı; 1934’te Enstitü Columbia Üniversitesi’ne sürgüne taşındı.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗

  2. Hangi düşünür genellikle Frankfurt Okulu’nun ilk kuşağından SAYILMAZ?
    1. Max Horkheimer
    2. Theodor W. Adorno
    3. Herbert Marcuse
    4. Jürgen Habermas
    5. Walter Benjamin
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: D) Jürgen Habermas

    Habermas ikinci kuşağın önde gelen adıdır. Horkheimer, Adorno, Marcuse ve Benjamin ilk kuşaktandır; Honneth, Benhabib ve Fraser genellikle üçüncü kuşağa yerleştirilir.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗

  3. Programatik “Geleneksel ve Eleştirel Teori” (1937) makalesini kim yazdı?
    1. Erich Fromm
    2. Theodor W. Adorno
    3. Max Horkheimer
    4. Georg Lukács
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: C) Max Horkheimer

    Horkheimer’in 1937 makalesi eleştirel teorinin kurucu metnidir: verili düzeni kabul eden kuramla onu dönüştürmeyi amaçlayan kuramı karşılaştırır.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗

  4. “Kültür endüstrisi” neyi ifade eder?
    1. Sanayi ürünü gibi üretilen kitle kültürü: standart ve uyumu besleyen
    2. Halktan kendiliğinden doğan halk kültürü
    3. Pazara direnen avangart sanat
    4. Sanata yönelik devlet sansürü
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: A) Sanayi ürünü gibi üretilen kitle kültürü: standart ve uyumu besleyen

    Aydınlanmanın Diyalektiği’nde film, radyo ve popüler müzik fabrika ürünü gibi üretilir. Bu tekdüzelik izleyiciye kaçış sunmaz, onu uyuma alıştırır.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗

Orta

  1. Horkheimer’e göre eleştirel teoriyi geleneksel teoriden ayıran temel özellik nedir?
    1. Saf felsefe uğruna ampirik araştırmayı bırakır
    2. Doğa bilimleri gibi değerden bağımsız öngörüyü amaçlar
    3. Yalnızca bireylerin psikolojisini inceler
    4. Kendi toplumsal kökenini sorgular ve düzeni verili saymak yerine özgürleşmeyi amaçlar
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: D) Kendi toplumsal kökenini sorgular ve düzeni verili saymak yerine özgürleşmeyi amaçlar

    Geleneksel teori mevcut düzeni verili kabul eder. Eleştirel teori kendi bağlamını sorgular, kuramla pratiği birleştirir ve özgürleştirici bir ilgi taşır. Disiplinlerarasıdır ve ampirik araştırmayı da kullanır.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗

  2. Horkheimer ve Adorno’nun Aydınlanmanın Diyalektiği (1947) kitabının ana tezini en iyi hangisi ifade eder?
    1. Aydınlanma insanlığı mitten nihayet kurtarmıştır
    2. Mit ve aydınlanma iç içedir: doğaya hükmetmeye hizmet eden akıl, insanlar üzerinde tahakküme dönüşür
    3. Akıl tarafsız bir araçtır; sorun yalnızca bireylerin onu kötüye kullanmasıdır
    4. Yalnızca ekonomik temel önemlidir; kültür önemsizdir
    5. Hiçbiri
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: B) Mit ve aydınlanma iç içedir: doğaya hükmetmeye hizmet eden akıl, insanlar üzerinde tahakküme dönüşür

    Kitaba göre doğaya hükmetmede kökleşen araçsal akıl, özgürleşme vaadinden tahakküm aracına dönüşür. Bu yüzden mit zaten aydınlanma içerir, aydınlanma da yeniden mite düşer.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗

  3. Max Weber’in etkisiyle ilk kuşağın odağı Marx’ın ekonomi politik eleştirisinden neyin eleştirisine kaydı?
    1. Protestan teolojisi
    2. Doğal hukuk
    3. Faydacı etik
    4. Dil oyunları
    5. Araçsal akıl ve rasyonelleşme
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: E) Araçsal akıl ve rasyonelleşme

    Weber’in rasyonelleşme ve “demir kafes” çözümlemesi, Horkheimer ve Adorno’yu tahakkümü yalnızca kapitalist mülkiyet ilişkilerinde değil, araçsal aklın kendisinde görmeye yöneltti.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗

Zor

  1. Habermas’ın söylem ilkesine (D) hangi ifade uyar?
    1. Bir norm toplam mutluluğu en üst düzeye çıkarıyorsa geçerlidir
    2. Tek bir akıllı özne onu evrensel yasa olarak isteyebiliyorsa norm geçerlidir
    3. Yalnızca etkilenen herkesin akılcı bir söylemin katılımcıları olarak kabul edebileceği normlar geçerlidir
    4. Bir norm gelenekle aktarılmışsa geçerlidir
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: C) Yalnızca etkilenen herkesin akılcı bir söylemin katılımcıları olarak kabul edebileceği normlar geçerlidir

    Söylem etiği Kant’ın testini diyalojik hâle getirir: geçerlilik, etkilenen herkesin gerçek bir tartışmada varabileceği uzlaşmaya dayanır. Tek özneli test Kant’ın monolojik versiyonudur; Habermas onu dönüştürür.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗

  2. Habermas’ın söylem etiğinde evrenselleştirme ilkesi (U) bir normun neyi sağlamasını ister?
    1. Çoğunluk oyuyla onaylanmasını
    2. Herkesin çıkarları için doğuracağı sonuçların, etkilenen herkesçe zorlama olmadan kabul edilebilmesini
    3. Toplam mutluluğu en üst düzeye çıkarmasını
    4. İlahi buyruğa dayandırılabilmesini
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: B) Herkesin çıkarları için doğuracağı sonuçların, etkilenen herkesçe zorlama olmadan kabul edilebilmesini

    (U) ahlaki söylemin tartışma kuralıdır: Normun herkesçe izlenmesinin öngörülebilir etkileri ilgili herkes için kabul edilebilir olmalıdır. Çoğunluk oyu (U) değil, siyasi bir usuldür.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗

  3. Honneth’in Özgürlüğün Hakkı’nda (2011) “normatif yeniden kurma” yöntemi ne demektir?
    1. Topluma bakmadan önce normları saf akıldan türetmek
    2. Savaşta yıkılan kurumları yeniden inşa etmek
    3. Modern kurumlarda zaten somutlaşmış değerleri yeniden kurup kurumları bu değerlerle eleştirmek
    4. Toplum kuramının yerine istatistik koymak
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: C) Modern kurumlarda zaten somutlaşmış değerleri yeniden kurup kurumları bu değerlerle eleştirmek

    Honneth aile, piyasa ve demokratik siyasette zaten gerçekleşmiş özgürlükten yola çıkar ve mevcut pratiği onunla ölçer: bir tür içkin eleştiri.

    Kaynak: Flynn, J. (2023). “Critical Theory (Frankfurt School).” In E. N. Zalta & U. Nodelman (eds.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. First published 12 December 2023. ↗